Pırlanta yani işlenmemiş haliyle elmas orijinal olarak yalnız kimberlit kayalarında
bulunur. Diğer kayalarda bulunan elmaslar ise büyük oranda kimberlitten aşınmalarıyla
ya da tortuların başkalaşım geçirmeleriyle meydana gelmiştir. Elmasın en çok bulunduğu
yerler olarak, Güney Afrika (Kimberley’de), Güney Amerika, Endonezya ve Hindistan
gösterilebilir..
Pırlanta elmasın işlenmiş halidir. Pırlanta üzerinde 57 faset bulunur. Faset, ışığı
yansıtan açılı yüzeylere verilen isimdir. Pırlanta üç bölümden oluşur. Bu bölümler
taç, kemer ve külahtır. Kemerin üstünde bulunan bölüme Taç denir. Taç bölümünde
33 adet faset bulunur. Taç bölümünde bulunan fasetlerin sayısı fazla olduğu için,
bu bölümde daha fazla yansıma ve parlaklık gözlemlenir. Bundan dolayı taç bölümü,
pırlantanın geneline göre daha beyaz görünür.
Kemer bölümü doğal, cilalı ya da fasetli olabilir. Kemer kalınlığı pırlantanın parlaklığını
etkiler. Kalın kemerli bir pırlanta daha mat görünür, ince kemerli pırlanta ise
mıhlamaya karşı dayanıksız olur. Kemer, pırlantayı sağlam tutan önemli bir bölümdür.
Kemer olmasaydı, pırlanta üretimde kullanılamazdı.
Kemerin altında bulunan bölüme külah denir. Külahta 24 faset vardır. Külah pırlantaya
giren ışığın dışarı yansımasını sağlar. Külah ne kadar doğru açıyla kesilmiş ise,
pırlantaya giren ışık yansıyarak yine taçtan çıkar. Böylece pırlantada optimum parlaklık
sağlanmış olur .Kimi zaman külah ucuna da faset atılabilir. Bu faset ile pırlantanın
en hassas kısmı olan külah ucunda oluşabilecek hasarlar önlenmiş olur. Dünyanın
en sert madeni olsa da, pırlanta belirli yönlerden gelen darbelere karşı dayanıksızdır
ve çabucak kırılabilir.
İdeal bir pırlanta nasıl olmalıdır?
Bir pırlantanın değeri 4C (Cut - Carat - Color - Clarity) özellikleri ile belirlenir.
4C özellikleri pırlantayı sınıflandırırken kullanılan kesim (cut), renk (color),
berraklık (clarity) ve karat (carat) ağırlığı olarak adlandırılan 4 özelliktir.
Pırlanta satın alırken bu özellikleri mutlaka göz önünde bulundurmalısınız. Pırlantanın
parlaklığı ve güzelliği bu 4 kritere bağlıdır. Pırlanta bir kaza sonucu hasar görmediği
sürece 4C değerinden hiçbir şey kaybetmez.
1: KESİM (CUT)
Pırlantanın kesimi, taşın simetrisi ve boyutları ile ilgili bir özelliktir. Kesim
pırlantaya ışıltı verme ve pırlantanın ışığı kırma yeteneğini belirler. Taş ne kadar
kusursuz bir renk ve berraklığa sahip olursa olsun kötü bir kesim ile mat bir görünüm
sergiler. Bu sebeple en önemli özellik pırlantanın kesimidir. Çünkü kesim ne kadar
iyi olursa pırlanta ışığı o kadar iyi verecektir. Pırlanta doğru açılarla kesilirse
pırlantanın bir yüzeyinden giren ışık diğer yüzeyinden yansır ve sonuç olarak dağılarak
taç denilen üst kısmından yayılır. Kesim çok derinse yada yeterince derin değilse
ışığın bir kısmı pırlantanın külah olarak adlandırılan alt kısmından kaçar ve bu
da pırlantanın yeterince parlamamasına sebep olur.
2 : KARAT (CARAT)
Karat, pırlantanın ağırlığı ile ilgilidir. Karat gramın beşte biridir(1ct = 0,200
gr).Ağırlık pırlantanın değerinin belirlenmesinde önemli bir faktör olsa da tek
başına yeterli değildir. Aynı ağırlıktaki iki pırlantanın renk, kesim yada berraklık
farklılıkları sebebiyle değerlerinde farklılıklar olur.
3: RENK (COLOR)
Pırlanta oluşumu sırasında geçirdiği reaksiyonlar sebebiyle farklı renklerde bulunabilmektedir.
Koyu sarıdan canlı, parlak beyaza doğru renk skalası vardır. Pırlantalar renksize
ne kadar yakın olursa o kadar değeri artar. En nadir bulunan ve en beyaz olanlar
D, E, F, G’dir. Doğadaki pırlantaların büyük çoğunluğu H-L renkleri arasındadır.
M rengi ve altındakilerde sarı renk tonları açıktan koyuya doğru ilerler. Ayrıca
çok nadir bulunan renklerde pırlantalar da vardır. Bunlar pembe, mavi, sarı, kırmızı
gibi belirgin renklere sahip nadide taşlardır.
4- BERRAKLIK (CLARITY)
Berraklık karakteristikleri her pırlantayı diğerlerinden tümüyle ayrı kılar. Aynı
yerde tümüyle aynı inklüzyona sahip olacak iki pırlanta yoktur. GIA, HRD gibi büyük
pırlanta derecelendirme herhangi bir pırlantanın berraklık derecesinin belirlenmesinde
kullanılan beş faktör bulunmaktadır.
1. Büyüklük
2. İnklüzyon(pırlanta içindeki leke yada iz) sayısı
3. Konum
4. Doğal Özellik
5. Kabartma
Dünyaca ünlü ve geçerliliği olan pırlanta sertifikaları:
HRD (Hoge Raad voor Diamant) Pırlanta Üst Kurulu
GIA Amerika Gemoloji Enstitüsü